چهارگوش ساخته شده كه هر ضلع آن داراى يك دروازه است . در ضلع جنوبى تپه‌اى وجود دارد كه اطراف آن را صاف كرده‌اند و بر آن‌جا سكوهائى ساخته‌اند در هر دو طرف و ميان باغ ، آبى كه به وسيله آب روى زيرزمينى از زاينده‌رود به آن‌جا هدايت شده است از ميان جوىهائى مىگذرد و از كف حوض‌هائى مىجوشد آب اين حوض‌ها به استخر بزرگى در قسمت پائين مىريزد كه فواره‌ئى در ميان آن ، آب را به بلندى دوازده ساعد به بالا مىپراند . كنار استخر يكى از چهار كلبهء زيبائى كه در چهار گوشه باغ ساخته‌اند ، قرار دارد كه درون آن‌ها با شكل‌هاى زينتى شاخ و برگ و گل و درختان مختلف از طلا ، آراسته شده است . سراسر خيابان‌هاى باغ كه محل تفرج و پياده‌روى است با درختان بلند آلش كه تعداد آن‌ها به چند هزار اصله مىرسد آرايش يافته است . در كنار اين درختان تعداد زيادى درخت ميوه و تاك كه شاه عباس بانى اين باغ ، از ساير مناطق و ايالات ايران به اينجا آورده ديده مىشود كه عبارتست از انواع گوناگون درخت سيب ، گلابى ، بادام ، انجير ، زرد آلو ، هلو ، انار ، ليموترش ، نارنج ، بلوط ، فندق ، آلبالو و بوته‌هاى تمشك و نيز انواع انگور كه درازاى حبه آن گاهى به يك انگشت شست مىرسيد . يك نوع از اين انگورها كه قهوه‌ئى رنگ ، بدون هسته و گوشت آن سفت است حلاقه « 1 » ناميده مىشود . چهل باغبان مأمور مراقبت و رسيدگى به درختان و گياهان تمام چهارباغ هستند . وقتى كه ميوه‌ها مىرسد همه كس با پرداخت چهار قاز بيكى مىتواند تا سر سيرى از آن‌ها بخورد ولى اجازه ندارد با خود ميوه از باغ بيرون ببرد . تابستان به ويژه در ماه ژوئن و ژوئيه هوا به شدت گرم مىشود ولى اهالى اصفهان با استفاده از اطاق‌هاى سقف گنبدى و خنك خود كه در ميان آن آب ، و از چهار طرفش هوا جريان‌دار از سختى و رنج گرما مىكاهند . جز اين ، يخچال‌هائى در زيرزمين دارند كه از آن براى تابستان استفاده مىكنند . در زمستان يخ‌بندان و برف اندك است و درجه سرما به قدرى پائين است كه يخ فقط به اندازهء قطر يك انگشت مىبندد ولى

--> ( 1 ) - Hallage